ทำไม “เส้นประสาท (Nerve)” จึงสำคัญ
เส้นประสาทเปรียบเสมือนสายไฟฟ้าที่เชื่อมโยงสมองกับทุกส่วนของร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นการเคลื่อนไหว ความรู้สึก หรือการรับรู้ หากเส้นประสาทถูกทำลายหรือทำงานผิดปกติ การส่งสัญญาณจะสะดุด ส่งผลให้เกิดอาการชา ปวด หรืออ่อนแรง เมื่อร่างกายขาดวิตามินบี 12 ปลอกหุ้มเส้นประสาท (Myelin Sheath) จะเสื่อมสภาพ ทำให้เกิดอาการผิดปกติทางระบบประสาทตามมา
วิตามินบี 12 คืออะไร สำคัญอย่างไร?
วิตามินบี 12 เป็นวิตามินที่ละลายในน้ำ มีบทบาทสำคัญต่อการทำงานของร่างกายในหลายด้าน ตั้งแต่การสร้าง เม็ดเลือดแดง กระบวนการทางชีวเคมีของเซลล์ การทำงานของสมองและระบบประสาท ไปจนถึงการสร้างสารพันธุกรรม เช่น ดีเอ็นเอ ซึ่งจำเป็นต่อการเจริญเติบโตและการซ่อมแซมเซลล์ของร่างกาย โดยพบมากในอาหารประเภทเนื้อสัตว์ เช่น เนื้อแดง ปลา สัตว์ปีก และผลิตภัณฑ์จากนม
เนื่องจากวิตามินบี 12 ไม่พบในพืชผัก ผู้ที่ไม่รับประทานเนื้อสัตว์เป็นประจำ เช่น ผู้ที่รับประทานมังสวิรัติหรือ วีแกน จึงมีความเสี่ยงต่อภาวะขาดวิตามินบี 12 มากกว่าคนทั่วไป นอกจากนี้ ผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับ การดูดซึมอาหาร เช่น โรคของระบบทางเดินอาหาร ก็มีแนวโน้มที่จะขาดวิตามินบี 12 ได้เช่นกัน และหากขาดวิตามิน บี 12 อย่างต่อเนื่อง อาจนำไปสู่ภาวะโลหิตจางที่มีเม็ดเลือดแดงขนาดใหญ่ผิดปกติ อารมณ์แปรปรวน ภาวะสมองเสื่อม และความผิดปกติของระบบประสาท ซึ่งอาจแสดงออกในรูปแบบของอาการชาหรือรู้สึกผิดปกติ ที่มือและเท้า
ใครที่เสี่ยงขาดวิตามินบี 12
- ผู้สูงอายุมากกว่า 50 ปี
- ผู้ที่รับประทานอาหารมังสวิรัติหรือวีแกน
- ผู้มีปัญหาเกี่ยวกับระบบดูดซึมในลำไส้
- ผู้ที่ผ่าตัดกระเพาะหรือดูดซึมอาหารได้น้อย
- ผู้ใช้ยาบางชนิดเป็นเวลานาน เช่น ยาลดกรด หรือ ยารักษาเบาหวาน Metformin, ยาต้านชัก Phenytoin, ยาโรคเก๊าท์ Colchicine
วิตามินบี 12 มีรูปแบบใดบ้าง
วิตามินบี 12 ที่ใช้ในทางการแพทย์และอาหารเสริมสามารถแบ่งออกเป็น 4 รูปแบบหลัก ได้แก่
- Cyanocobalamin
เป็นรูปแบบสังเคราะห์ที่พบได้บ่อย ร่างกายต้องเปลี่ยน cyanocobalamin ให้เป็นรูปแบบที่ออกฤทธิ์ก่อนจึงจะนำไปใช้ได้ - Hydroxocobalamin
เป็นรูปแบบที่พบในธรรมชาติและนิยมใช้ในรูปแบบยาฉีด มีระยะเวลาคงอยู่ในร่างกายนาน เหมาะสำหรับรักษาภาวะขาดวิตามินบี 12 อย่างรุนแรง - Methylcobalamin
เป็นหนึ่งใน active form ของวิตามินบี 12 ร่างกายสามารถนำไปใช้ได้ทันที มีบทบาทเด่นต่อระบบประสาท - Adenosylcobalamin
เป็น active form อีกชนิดหนึ่ง ทำหน้าที่หลักในกระบวนการสร้างพลังงานภายในไมโทคอนเดรียของเซลล์
Methylcobalamin คืออะไร และแตกต่างจากวิตามินบี 12 แบบอื่นอย่างไร
Methylcobalamin เป็นวิตามินบี 12 ในรูปแบบที่ออกฤทธิ์แล้ว (active form) ซึ่งร่างกายสามารถนำไปใช้ได้โดยตรง ไม่ต้องผ่านกระบวนการเผาผลาญ มีบทบาทสำคัญในการทำงานของระบบประสาท โดยเฉพาะการสร้างและซ่อมแซมปลอกไมอีลิน (myelin sheath) ที่หุ้มเส้นประสาท รวมถึงช่วยในการสังเคราะห์เมไทโอนีน (methionine) ซึ่งจำเป็นต่อการทำงานของเซลล์ประสาท
ด้วยคุณสมบัติเหล่านี้ Methylcobalamin จึงถูกนำมาใช้บ่อยในผู้ป่วยที่มีภาวะเส้นประสาทเสื่อม เส้นประสาทถูกทำลาย หรือมีอาการชา เช่น ผู้ป่วยเบาหวานที่มีภาวะ diabetic neuropathy
Methylcobalamin ใช้รักษาโรคอะไร
- บำรุงและฟื้นฟูระบบประสาท
ใช้ในผู้ที่มีอาการชาปลายมือปลายเท้า ปวดแสบปวดร้อนจากเส้นประสาท หรือปลายประสาทเสื่อม (Peripheral neuropathy) - โรคโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12
ช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดงและรักษาภาวะโลหิตจางชนิดเมกาโลบลาสติก (Megaloblastic anemia)
วิธีรับประทาน Methylcobalamin
สำหรับโรคเส้นประสาท (Peripheral neuropathies)
ผู้ใหญ่: รับประทานครั้งละ 500 ไมโครกรัม วันละ 3 ครั้ง สามารถรับประทานยาก่อนหรือหลังอาหารก็ได้ โดยขนาดของยาควรปรับตามอายุและความรุนแรงของอาการ
ผลข้างเคียงที่อาจพบได้
- เบื่ออาหาร
- คลื่นไส้-อาเจียน
- ท้องเสีย
FQA คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับวิตามินบี 12 Methylcobalamin
ถ้าขาดวิตามินบี 12 จะมีอาการอย่างไร
อาการที่พบบ่อย ได้แก่ เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย หน้ามืด เวียนศีรษะ ชา ปลายมือปลายเท้า และความจำหรือสมาธิลดลง
รับประทาน Methylcobalamin นาน ๆ ปลอดภัยหรือไม่
โดยทั่วไปมีความปลอดภัยสูง เนื่องจากเป็นวิตามินที่ละลายในน้ำ ส่วนเกินจะถูกขับออกทางปัสสาวะ อย่างไรก็ตาม ควรใช้ตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์
วิตามินบี 12 Methylcobalamin แตกต่างจากวิตามินบี 12 ฟอร์มอื่นอย่างไร ?
Methylcobalamin เป็นรูปแบบที่ ไม่ต้องผ่านการเปลี่ยนรูปในตับ ก่อนใช้งาน ต่างจาก cyanocobalamin ที่ต้องถูกเปลี่ยนเป็นรูป active ก่อน จึงเหมาะกับผู้ที่มีปัญหาการดูดซึมหรือการเปลี่ยนรูปของวิตามินบี 12
สามารถรับประทาน Methylcobalamin ร่วมกับยาอื่นได้หรือไม่
โดยทั่วไปสามารถใช้ร่วมกับยาอื่นได้ แต่ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรหากใช้ร่วมกับยาลดกรด ยา metformin หรือยาที่มีผลต่อการดูดซึมวิตามินบี 12
ควรรับประทาน Methylcobalamin ก่อนหรือหลังอาหาร
สามารถรับประทานได้ทั้งก่อนหรือหลังอาหาร แต่การรับประทานหลังอาหารจะช่วยลดการระคายเคืองกระเพาะอาหารในบางราย
สามารถใช้ Methylcobalamin ในหญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรได้หรือไม่
สามารถใช้ได้หากมีข้อบ่งชี้เรื่องการขาดวิตามินบี 12 แต่ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์
Methylcobalamin ช่วยฟื้นฟูเส้นประสาทได้อย่างไร
มีส่วนช่วยในการสร้างและซ่อมแซม myelin sheath ซึ่งเป็นปลอกหุ้มเส้นประสาท ทำให้การนำสัญญาณประสาทดีขึ้น
Methylcobalamin มีผลข้างเคียงหรือไม่
พบได้น้อยมาก อาจมีอาการคลื่นไส้ ปวดศีรษะ หรือผื่นแพ้ในบางราย หากมีอาการผิดปกติควรหยุดยาและปรึกษาแพทย์
